Thursday
2017-10-19
5:17 PM
به‌خێربێیت Guest
پشتگیری
 
كۆشان.. سه‌كۆی هه‌مووان
سه‌ره‌كی بوون به‌ئه‌ندام چوونه‌ژووره‌وه
بابه‌ته‌كانی ئێوه‌ »
به‌شه‌كانی ئه‌م لاپه‌ڕیه‌
بابه‌تی كۆمه‌ڵایه‌تی [2]
گرفت و كێشه‌ كۆمه‌ڵایه‌تیه‌كان له‌خۆده‌گرێت
گه‌نجان [7]
بابه‌ته‌كانی له‌ده‌وری مه‌سه‌لی گه‌نجان و لاوان ده‌سوڕێته‌وه
سیاسی و ئابووری [18]
بابه‌ته‌كانی تایبه‌ته‌ به‌لایه‌نی سیاسی و ئابووری
ئه‌ده‌ب و هونه‌ر [22]
ئه‌و بابه‌تانه‌ی تایبه‌تن به‌ بواری ئه‌ده‌ب و هونه‌ری
دۆسیه‌ی تایبه‌ت [7]
لێره‌دا بابه‌ت و لێكۆڵینه‌وه‌ درێژه‌كان ده‌خوێنیته‌وه
كۆمپیوته‌رو ئینته‌رنێت [1]
زانیاری ده‌رباره‌ی جیهانی كۆمپیوته‌رو ئینته‌رنێت
ئافره‌تان و ژنان [3]
تایبه‌ت به‌گرفت و ئاریشه‌كانی ژنان و ئافره‌تان

به‌شه‌كان

سه‌ره‌كی » بابه‌ته‌كان » ئافره‌تان و ژنان

جیاوازی نیوان کورو کچ لە کۆمەڵگایی کوردی

 

ئیلهام باجه‌ڵانی
 
  
  
جیاوازی کۆمەڵایەتی هەموو ئەو پەروەردەکۆمەڵایەتیە دەگرێته‌خۆی کە کۆمەڵگا دەیچەسپێنیت لە سلوکی ئەو مرۆڤه‌کان واتا دروستبوونی ئەو پەروەردەیە بە هۆی ژینگەی کۆمەڵایەتیەوەیە کە مرۆڤ تێدا گەورە دەبێت و قۆناغەکانی گەشە تەواو دەکات هەر لە منداڵیەوە تا قۆناغی بە ساڵاچوون ،لە ئەنجامدا کە کار لە هزری مێینە دەکات بەرامبەر بە خودی خۆی و رەگەزی نێر،وە رەگەزی نێریش بە هەمان شێوە بیرکردنەوە و تێروانیی لا دروست دەبێت بەرامبەر بە خۆی و رەگەزی مێ ،ئەوەی جێی وردبونەوە و بایەخدا ئەوەیە کە لە گەڵ ئەو هەموو پێشکەوتنەدا گۆرانکاریەکی عەقلی وا رووینەداوە لە کۆمەڵگای ئێمە لە مەر ئەو جیاوازیە زۆرەی کە دەکرێت لە نێوان ئەو دوو رەگەزە ئەوە لە لایەک ، لە لایەکی تر لە گەڵ ئەوەی کە زۆرێک لە نوسەران و رۆشنبیران کار بۆ ئەو بوارە دەکەن وە هەرکە سەو بەبیرو بروای خۆی ئەوجیاوازیە شی دەکاتەوە و لێکدانەوەی جۆراو جۆری بۆ دەکات هەندێک لەو رونکردنەوانە منگیقین وەهەندێکیشیان بەبێ ئاگای رونکردنەوەی بۆ دەکەن یەکدەنگانە کار بۆ ئەم لایەنە ناکرێت.

ئەوەی من لێرەدا دەمەوێت بیلێم ئەوەیە کە ئەو جیاوازیە کۆمەلێک ئایدۆلۆژیای فکری و بایلۆژی لەپشتەوەیە ، بە واتایەکی تر کۆمەلێک هۆکار بۆتە پاڵنەری دروست بونی ئەو جیاوازیە شاخدارەی نێوان ئەو دوو مرۆڤە رەگەز جیاوازە، هۆکارەکانیش بەشێوەیەکی گشتی خۆیان لە دوو گروپ دەبینەوە هۆکارە مێژویەکان وە هۆکارە هەنووکەیەکان .

ئەگەر بێت و بێنە سەر باسی* *هۆکارە مێژویەکان دەبێت چاوێک بە لاپەرەکانی میژوودا بگێرین بزاینن ئایا ئەم جیاوازیە هیچ بکگراوندێکی مێژووی لە پشتەوەیە ؟ لێرەدا راستەو خۆ هەڵویستی گەڵانمان دێتە پێشچاو بەرامبەر بە مێینە ، ئەویش بەم شێوەیە بۆمان بە دیاردەکەوێت کە لە کۆنەوە گەلان بیرو هزریان بەرامبەر مێیە چۆن بووە لێرەوە لاپەرەی مێژووی چەند میلەتێک هەڵدەدەینەوە :

دەبینین فیرعەونەکان ژنیان وەک کۆیلە سەیر دەکرد وەهەروەها وەکو کەل و پەل مامەڵەیان پێوە دەکر، وەفرە ژنی لە ناو ئەواندا

چەند تایەتمەندیەکی هەبوو پادشا جگە لە شاژن چەند ژنیکی تری هەبوو بۆ تێرکردنی حەزوو ئارەزوەکانی سێکسیەکانی خۆی .

وەژن لەلای سۆمەریەکان کەمێک مافی هەبوو لەرووی بازرگانیەوە دەیتوانی بازرگانی بەماڵی خۆی و میردەکەیەوە بکات .

لە سەردەمی بابلیەکاندا پیاو دەیتوانی ژنی خۆی بفرۆشێت بە کەسێکی تر.
وە ئاشوریەکان بازرگانیان بە ژن دەکرد وە پیاو دەیتوانی بۆ ماوەیەک هاوسەرگیری بکات
لەلای رۆمەکان هەرکاتێک کچێک لە دایک دەبوو دایان دەنا لە ژێر پێی باوکی جا ئەگەر باوکی هەڵی بگرتایەتەوە مانای وایە لە
خۆی دەگرێت بەڵام ئەگەر وازی لێ بهێنابایە ئەوە لێی دەگەران تا لە برسان تینوان دەمرد بەبێ ئەوەی گوێ بدەنە هەستی
دایکایەتی .وە پیاو بەتەواوەتی مافی خاوەنداریەتی هەبوو بە سەر ژن دا، پیاو زۆر جار کەژنەکە هەڵەیەکی دەکرد بۆی هەبوو بەدوای ئەسپ بیبەستێتەوە رایکێشێت بە دوای خۆی تا دەمرێت کەسیش بۆی نەبوو تەداخول بکات .

وە لە سەردەمی فارسەکاندا ژن زیاتر بۆ کاری جنسی بەکاردەهات، وەباوک کچی خۆی وە برا خوشکی خۆی دەکرد بە هاوسەری خۆی .

لە شارستانیەتی هندیدا رەگەزی مێ هەر هیچ بونێکیان بۆ دانەنرابوو ،ژن دەبوایە بانگی مێردەکەی بکردایە (یاسیدى ) یان (یامولاى ) ،وە لە ناو هندا ژنیان بە زیندوی دەسوتاند لە پاش مردنی مێردەکەی پێیان وابوو کە پیاو مرد دەبێت ژنیش بمرێت.

لە لای چینیەکان کاتێک ژن کچی دەبوو دەیان برد بۆ ناو زەویە کشتوکاڵیەکان و هەڵیان دەدایە ناو بیر.

لە ناو یابانیەکان میراتی لە باوکی وەرنەدەگرت وە لە مالی هاوسەریشی هیچی نەدەدرایە.
یۆنانیەکان کاتیک ژن مندالێکی سەقەتی ببووبایە دەیان کوشت، وە ئەگەر ژن زاوزێی بکردایە بە ئامانەت وەریان دەگرت بۆ منداڵبوون بەمەبەستی خزمەت کردنی نیشتمان.

رۆمانیەکان زۆر رقیان لەو ژنە بوو کە کچی دەبوو وە کوشتنی ژنیان لا حەڵا بوو.

وە جولەکەکان زیاتر لە گەلانی جیهان بە چاوی سوک سەیری ژنیان دەکرد ، بۆنموونە لە شەریعەتی جولەکە حەڵا بووە پیاو کچی خۆی بفرۆشیت و وەکو کۆیلە مامەڵەی پێوە بکات.وە گەورەپیاوانی جولەکە هەریەکە دەیان ژنیان هێناوە

سەردەمی مەسیحیەکان پیاوانی کەنیسە داوای گۆرینی دەقەکانی ئاینەکەیان کردوە ئەوانەی کە دەربارەی ئافرەت دەدوا ، وە زۆرێک پرسیاریان لا دروست بووە دەربارەی بوونی ئافرەت وەکو مرۆڤ لەوان :

ئایا ئافرەت بوونەوەرێکی بە رووح و گیانە یان بێ رووحە ؟

ئایا ئافرەت دەچێتە بەهەشتەوە یان نا ؟

ئایا ئافرت وەکو مرۆڤێک شایستەی بەرستنی پەروەردگارە ؟ ئەمەو زۆرێک لە پرسیاری تر.
بۆیە لە لای ئەوان وا باو بوو ئافرەت دەرگایی شەیتانە پەیوەندی بەستن لە گەڵی دا کارێکی نادروست ، ئافرەت تەنها بۆ خزمەتی پیاو دروست بووە بۆیە دەبێت هەردەم لە خزمەتکردنی پیاودا بەردەوام بێت .

وە پێیان وا بوو جووت بوون لە گەڵ ژن کارێکی قێزەونە ئەگەر بێت و بەرێگەی شەرعیش بێت بۆیە ئەوان پیاوێکی بێژنیان پێ بەرێز تر بوو لە پیاوێک کە ژنی هەبوو

لە یاسای حامو رابی ئافرەت وەکو ئاژەڵ دانراوە ،وە هەرکاتێک ژنێکی بکوشتایە سزای ئەو کەسە پێدانی کیژۆڵەیەک بوو یان ژنێک بوو بە هەمان نرخی ئافرەتەکە خۆی بوو .

زن لە عەرەبستاندا بە مرۆڤ دانەنراوە وە زۆر رقیان لە مێینە بووە ، وە رقیان لەو ژنەشبووە کەکچی دەبوو ئەوەتا ئاینی ئیسلام ئەوەی درکاندوە وە قورئانی پیرۆز باسی ئەو کەسانە دەکات کە رقیان لە کچ بووە. کاتێک موژدە دەدرا بە پیاوێک کچتان بووە
روی رەش دادەگیرساو تورە دەبوو ،وە زۆر جار کچەکان گەورە دەبوون زیندە بە چاڵیان دەکرد کە ئیسلام هات هەموو ئەو شتانەی حەرام کرد .

ژن لە ناو کوردا وەکو کەل و پەل مامەڵەی پێوەکراوە وە کراوەتە دیاری و خەڵات بە کەسی تر بەخشراوە بە بێ ئاگاداری خۆی وەی بۆ چارە سەری کێشەی نێوان دوو بنەماڵە بە کارهاتوە یان لە بری خوێن بەخشراوە بە کەسێک کە کە لە دوایدا تۆڵەی براو باوکی لەرەرای بە زۆر بەشودانی لەوی سەنراوەتەوە لە هەموو لایەک کراوە بە قوربانی .
هەموو ئەو بکگراوندە مێژوویەیە کە بۆتە کەلتورو لای کورد لە رەگدا چەقیوەو رووی کۆمەڵگای کوردی پێناشرین و قێزەون کردوە ،

*هۆکارێکی تر بۆ بونی ئەو جیاوازیە زەقە تێکەڵکردنی کەلتورو ئاینە لەکۆمەڵگایی کوردەواری ،دەبینین کە سانێکی زۆر کەلتورو ئاین لە یەک تری جیا ناکەنەوە ئەو جیاوازیە بەرامبەر مێینە بە کاردێنن کەچی لە هیچ ئاینێک بوونی نیەو لە ژیر ئەو ناوەش پەیرەوی دەکەن ،نازانن ئەوە تەنها کەلتورێکی ناشرینی مێژووییە رەگی لە خوێن و بیرو باوەریان داکوتا ئەگینا هیچی تر یان زۆر جار زۆرێک لە پیاوان بگرە ژنانیش ئەو جیاوازیە پەیرەو دەکەن لە ژێر پەردەی ئاینەوە کەچی خۆیان باوەریان بەو ئاینە نیە دەتوانم بلێم ئەوەشیان هەر بۆ رازیکردنی کۆمەڵگایە لە خۆیان!

*
نەبوونی بکگراوندیکی رۆشنبیری: وای کردوە لە کۆمەڵگایی ئیمە باوکسالاری دروست بێت ، پیاو وابیر بکاتەوە تەنها خۆی سەروەرو بەرێوبەری خێزان و ژن تەنها کوێگرو جێببەجێ کەرە ،وە دەتوانین بڵێین ئەوە بۆتە کەلتور،بۆ بەرانگاربوونەوەی شۆرشێکی فەرهەنگی و رۆشنبیری پێویستە .

**ئەوەی تایبەتبێت بە هۆکارە هەنوکەیەکان هۆکاری تایبەت بە ژنان خۆیان : ئەمەیان پەیوەستە بە وشیاری و رۆڵ و باری کۆمەڵایەتی و رۆشنبیری ژنەوە خۆی ،چونکە ژنانمان بە رێژەیەکی زۆر ئەوەندەی سەرقاڵن بە لایەنی کۆمەڵایەتی و خێزان و بە خێو کردنی منداڵ ئاگاداری ئەو زوڵم و جیاوازیە کۆمە ڵایەتیەنین کە لە نێوان ئەوان و پیاوان دەکرێت ، رونتر بڵێن ژنان شارەزانین بەرامبەر بە مافەرەواکانی خۆیان لە بواری یاسایی .ئەمەش وای کردوە هەرچیەکی بەرامبەر بکرێت پێی رازیی بێت تەنانەت کوشتنیش کە لە هیچ دین و سیستەمیک رەوانیە جگەلەوەش ئەوە کۆمەڵێک رێو شوێنی شەرعی و ئاینی پێویستە نەک وە ک ئەوەی کە ئێستا پەیرەو دەکرێت لە کۆمەڵگایی کوردی.

سەرە رای هەموو ئەو هۆکارانە هۆکاری بایلۆژی مۆرفۆلۆژی (واتا دروست بوونی پێک هاتەی لەشی ژن لە رووی جۆریەوە) کە جیاوازە لە پیاوان زۆر جار بۆتە هۆکاری سەرەکی بۆئەوەی ژن وەکو مرۆڤێکی نامۆ لە کۆمڵگا سەیر بکرێت .

هەرچی هۆکاری بایلۆژیشە ئەوەش ناراستەو خۆ بەژدارە لە دروست بوونی جیاوازی کۆمەڵایەتی نێوان رەگەزی نێرو مێ دووبارە لێروە دەگەرێینەوە بۆنەبوونی ئەو بکگراوندە رۆشنبیریەکەی کە لە پێشەوە ئاماژەمان پێدا ، چونکە ئەوە وای کردووە کە کۆمەڵگا بە سانایی لە شتەکان تێنەگاو زۆر لای قورس بێت ،کە دەبینێت چەستەی مێینە زۆر جیاوازە لە نێرەکان بەڵاَم ئەگەر بێت وکۆمەڵگا وشیاربێت هەڵبە تە ئەو جیاوازیە بایلۆژیەی پێ قبول دەبێت و نایکات بە وەسیلەیەک بۆ ئەوەی لە نرخی ژن کەمبکاتەوە ،یان لە رووی کۆمەڵایەتیەوە کارو ئەرکە کانی ژن دیاری بکات و وە سوربێت لە سەر ئەوە بڵێت ژن بێتوانایەو لاوازە ،بەڵێ نکۆلی لەوە ناکرێت کە ئەرکی ژن لە گەڵ پیاوا لە هەندێ لایەن جیاوازە بە هۆی بوونی سروشتی دروست بوونیان ئەمەش کاریگەری دەبێت لە سەر دابەشبوونی ئەو کارانەی کە بە هێزوو توانایی جەسنەیی دەکرێت نەک مێشکی بەجۆرێکی تر هەندێک کار هەیە بە ژن باشتر بە رێوە دەچێت بە هەمان شێوە هەندێک کار هەیە پیاوان باشتر جێ بەجێ دەکرێت ئەوە بەشێوەیەکی گشتی بەڵام ئێمە حاڵەتی دەگمەنیشمان هەیە بۆ هەردوو رەگەز . هەڵبەتە لە دونیای ئەمرۆش بە هۆی پێشکەوتنی تەکنەلۆژیا کارە کان ئاسان بوونە ئەوەندە هیزی ماسولکەیی لە کارکردن بە کارنایات ئەو کارانەی کە ماویشن تەنها ئەو کەسانە دەیکەن لە ئاستی خوێندنی نزم دان ،کەواتا ناتوانین گۆرانکاریە بایلۆژیەکان بکەین بە رێگەیەک بۆ جیاوازی کردن لە نێوان ئەو دوو رەگەزە مەبەستم جیاوازی کۆمەڵایەتیە کە کۆمەڵگا بەکاری دێنێت بۆ دابەزینی پلەی مرۆڤایەتی ژنان .

 

به‌ش ئافره‌تان و ژنان | زیادكراوه‌ له‌لایه‌ن 2Koshan (2009-05-04)
بینراوه 491 | پله‌ دانان 0.0/0 |
ژماره‌ی تێبینییه‌كان 0
ته‌نها ئه‌ندامه‌كان ده‌توانن تێبینی بنووسن.
[ بوون به‌ئه‌ندام | چوونه‌ژووره‌وه ]
شوێنی چوونه‌ژووره‌وه‌ی ئه‌ندامان

گه‌ڕان

هه‌ندێ پێگه‌ی تر

ئێستا

Total online: 1
Guests: 1
Users: 0


میوانانی سه‌رهێڵ

ژ. سه‌ردان له‌ 20 ی ئازاری 2009 ه‌وه‌
سه‌رجه‌م مافه‌كانی پارێزراوه‌ © 2017
Powered by uCoz