Thursday
2017-11-23
10:06 AM
به‌خێربێیت Guest
RSS
 
كۆشان.. سه‌كۆی هه‌مووان
سه‌ره‌كی بوون به‌ئه‌ندام چوونه‌ژووره‌وه
به‌شه‌كان

سه‌ره‌كی » 2009 » April » 10 » كورته‌یه‌ك له‌باره‌ى تیورى قه‌یرانى ئابوورى له‌لاى ماركس/ به‌شى سێیه‌م و كۆتایی
كورته‌یه‌ك له‌باره‌ى تیورى قه‌یرانى ئابوورى له‌لاى ماركس/ به‌شى سێیه‌م و كۆتایی
11:49 AM
 

 خه‌سره‌و سایه‌

Saya.xasraw@yahoo.co.uk

 
هۆیه‌ ناكامكه‌ره‌وه‌كانى قه‌یرانى ئابوورى

 

له‌به‌شى پێشوودا باسمان له‌وه‌كرد كه‌جه‌وهه‌رى تیورى قه‌یرانى ئابوورى لاى ماركس رِاوه‌ستانه‌ له‌سه‌ر یاساى مه‌یلى رِووله‌خوارى تێكرِایى قازانج وكاركرده‌كانى له‌سه‌ر گشت سه‌رمایه‌ى كۆمه‌لایه‌تى له‌بووارى به‌رهه‌مهێناندا. هه‌وه‌رها ئه‌وه‌شمان باسكرد كه‌ئه‌م یاسایه‌ رِۆڵێكى رِه‌هاى هه‌یه‌ وسه‌رمایه‌داران به‌وهۆیه‌وه‌ كه‌به‌رده‌وام پێویستیان به‌گوێزانه‌وه‌ى ئامرِاز وته‌كنولۆژیاى نوىَ هه‌یه‌ بۆ بووارى به‌رهه‌مهێنان، له‌چاو وه‌گه‌رخستنى هێزى كاردا، به‌پێویست پێكهاتى ئۆرگانیكى سه‌رمایه‌ ده‌باته‌سه‌ره‌وه‌ و به‌م شێوه‌یه‌ش تێكرِایى قازانج دێته‌خواره‌وه‌ و له‌م پرۆسه‌یه‌شدا كاریگه‌ریه‌كانى خۆى به‌سه‌ر به‌رهه‌مهێنان و كه‌ڵه‌كه‌ى سه‌رمایه‌وه‌ داده‌نىَ...

 له‌م به‌شه‌دا هه‌وڵده‌ده‌ین باس له‌هۆكاره‌ ناكام كه‌ره‌وه‌كانى قه‌یرانى ئابوورى بكه‌ین، یانى باس له‌و فاكتۆرو هه‌لومه‌رجانه‌ بكه‌ین كه‌سه‌رمایه‌داران و ده‌وڵه‌ت ده‌یگرنه‌ ده‌ست بۆ هه‌ستانه‌وه‌ى مه‌یلى رِووله‌خوارى تێكرِایى قازانج و خۆ ده‌ربازكردن له‌قه‌یرانى ئابوورى. به‌لام سه‌ره‌تا خستنه‌رِووى چه‌ند خاڵێك به‌پێویست ده‌زانین:

یه‌كه‌م، ماركس هاوكات له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌دا كه‌باس له‌یاساى هاتنه‌ خواره‌وه‌ى مه‌یلى تێكرِایى قازانج، وه‌ك یاسایه‌كى بنه‌رِه‌تى له‌سه‌رهه‌ڵدانى قه‌یرانى ئابووریدا ده‌كات، ئه‌و هۆكارانه‌ش له‌نێو خودى ئه‌م یاسایه‌وه‌ ده‌ردێنىَ كه‌بۆ ناكامكردنه‌وه‌ى قه‌یران و مه‌یلى رِوو له‌خوارهاتنى تێكرِایى قازانج ده‌كه‌ونه‌كاره‌وه‌ وپىَیان ده‌ڵێت "هۆكاره‌ ناكام كه‌ره‌وه‌كانى یاساى مه‌یلى رِووله‌خوارى تێكرِایى قازانج"، كه‌رِاسته‌وخۆ وه‌ك فاكتۆرو هه‌لومه‌رجى به‌رهه‌مهێنانى سه‌رمایه‌دارى جێگایان گرتووه‌. هه‌ربۆیه‌ ماركس له‌تیورى خویدا بۆقه‌یرانى ئابوورى،  باس له‌یه‌كێتى نێوان كاركرده‌كانى ئه‌م یاسایه‌و هوكاره‌ ناكام كه‌ره‌وه‌كانى ده‌كات. به‌جۆرێك كه‌ناكرێت لێكیان جیابكه‌ینه‌وه‌. هونه‌رى ئه‌م پێكه‌وه‌ باسكردنه‌ش خستنه‌رِووى دیاله‌كتیكى نێوان یه‌كێتى ودژه‌كانه‌ وه‌ك قانونمه‌ندیه‌كى به‌رهه‌مهێنانى سه‌رمایه‌دارى.

دووه‌م، به‌لام نابێت ئه‌وه‌مان له‌بیر بچێت كه‌ئه‌گه‌رچى هۆكاره‌ ناكام كه‌ره‌وه‌كانى قه‌یران بوونێكى واقعى و لێك جیانه‌كراوه‌یان له‌پرۆسه‌ى به‌رهه‌مهێنانى سه‌رمایه‌داریدا هه‌یه‌، به‌لام رِۆڵیان حاڵه‌تێكى هه‌میشه‌و به‌رده‌وام نییه‌ و سه‌رمایه‌داران به‌حوكمى چه‌ق به‌ستن و چرِبوونه‌وه‌ى سه‌رمایه‌و زیادكردنى فشاره‌كان بۆسه‌ر كرێكاران تائاستێكى دیاریكراو ده‌توانن په‌ناى بۆبه‌رن. ته‌نانه‌ت وانییه‌ له‌گه‌ڵ هه‌رقه‌یرانیكدا هه‌ربه‌شێك له‌سه‌رمایه‌ بتوانىَ ده‌ست بۆئه‌م هۆكاره‌ ناكام كه‌ره‌وانه‌ به‌رێت و مه‌یلى رِوو له‌خوارهاتنى تێكرِایى قازانج به‌رێته‌ سه‌ره‌وه‌. چونكه‌ به‌كرده‌وه‌ رِۆڵگێرانى هۆكاره‌ ناكام كه‌ره‌وه‌كان له‌یه‌ك هه‌لومه‌رجى سیاسى و كۆمه‌لایه‌تى وئابووریدا و له‌چوارچێوه‌ى ململانێى چینایه‌تى كاروسه‌رمایه‌دا به‌ربه‌ستیان بۆ په‌یدا ده‌بێ و به‌م هۆیه‌شه‌وه‌ تواناى رِۆڵگێرانى خۆیان له‌ده‌ست ده‌ده‌ن.

 

له‌م باره‌وه‌ ماركس له‌كتێبى سه‌رمایه‌دا كۆمه‌ڵه‌ فاكتۆرێك باس لێوه‌ ده‌كات كه‌ئێمه‌ لیره‌دا به‌كورتى له‌سه‌ر سه‌ره‌كیترین دانه‌ى ئه‌و هۆكارانه‌ رِاوه‌ستین:

1- توندكردنه‌وه‌ى چه‌وسانه‌وه‌:

ماركس باس له‌توندكردنه‌وه‌ى چه‌وسانه‌وه‌ى هێزى كارى كرێكاران ده‌كات وه‌ك فاكتۆرێك بۆ به‌ده‌ستهێنانى زیده‌بایى زیاتر و بردنه‌سه‌ره‌وه‌ى رِێژه‌كه‌ى، كه‌له‌رِه‌ووتى خوَیدا سه‌رمایه‌داران وه‌ك هۆكارێكى ناكام كه‌ره‌وه‌ى قه‌یرانى ئابوورى په‌ناى بۆده‌به‌ن. ئه‌مه‌ش له‌دوو رِێگاوه‌ ده‌بێت: رِێگاى یه‌كه‌م به‌رهه‌مهێنانى زیده‌بایى رِێژه‌یىیه‌. پێشتر ووتمان كه‌چوونه‌ سه‌ره‌وه‌ى پێكهاتى ئۆرگانیكى سه‌رمایه‌ به‌و مانایه‌ دێت كه‌سه‌رمایه‌دار برِى زۆرتر له‌سه‌رمایه‌كه‌ى بۆ رِاكێشانى ئامرِاز وته‌كنۆلۆژیاى تازه‌ ته‌رخان ده‌كات. ئه‌مه‌ش ده‌بێته‌ هۆكارێك بۆ بردنه‌ پێشه‌وه‌ى تواناى به‌رهه‌مدارى هێزى كارى به‌كارهێنراو له‌ماوه‌ى دیارىكراودا. به‌م رِێگایه‌ش زیده‌باییه‌كى رِێژه‌یى ده‌چێته‌ گیرفانى سه‌رمایه‌دارانه‌وه‌. باله‌م باره‌وه‌ نمونه‌یه‌ك بهێنینه‌وه‌. سه‌رمایه‌داریك پێش رِاكێشانى ئامرِازى پێشكه‌وتووى به‌رهه‌مهێنان له‌ماوه‌ى 8سه‌عات كارى رِۆژانه‌دا توانیویه‌تى 10 كرێكار بخاته‌كاره‌وه‌ و له‌و رِۆژه‌دا 100 پارچه‌ له‌كالاى به‌رهه‌مهێناوه‌، به‌لام كاتێك ئامرِازو ته‌كنۆلۆژیاى پێشكه‌وتوتر ده‌خاته‌ كاره‌كه‌یه‌وه‌ ده‌بینین ئێستا هه‌رئه‌و 100 پارچه‌یه‌ له‌كالا به‌6 سه‌عات كارى رِۆژانه‌و ته‌نانه‌ت به‌ 6 كرێكار به‌رهه‌مى ده‌هێنىَ به‌مجۆره‌ ده‌بنین تواناى پاشه‌كه‌وت كردنى هێزى كارى بۆ په‌یداده‌بێت وئه‌م زیاده‌یه‌ش به‌شێوه‌ى زیده‌بایى رِێژه‌یى له‌پرِۆسه‌ى به‌رهه‌مهێناندا كه‌ڵه‌كه‌ ده‌كاته‌وه‌. ئه‌مه‌ خوى له‌خۆیدا توندكردنه‌وه‌ى چه‌وسانه‌وه‌یه‌ چونكه‌ له‌به‌رهه‌مهێنانى 100 پارچه‌ كالادا ئه‌ركى 8 كرێكاره‌كه‌ى خستۆته‌ سه‌رشانى 6 كرێكار. به‌لام له‌رِێگاى دووه‌مى توندكردنه‌وه‌ى چه‌وسانه‌وه‌دا ماركس باس له‌ زیده‌بایى رِه‌ها ده‌كات، كه‌ئه‌ویش به‌هۆى درێژكردنه‌وه‌ى ماوه‌ى رِۆژكارى كرێكاران و زێده‌كارى و هه‌ڵگرتنى مۆڵه‌تى مانگانه‌و كاته‌كانى پشووه‌وه‌ به‌دیدێت. ئاشكرایه‌ كه‌له‌سه‌رده‌مى قه‌یرانى ئابووریدا، ده‌وڵه‌تان و سه‌رمایه‌داران به‌هێنانه‌ كایه‌وه‌ى چه‌ندین یاساوه‌ ئه‌م مه‌به‌سته‌یان دێننه‌ دى. بۆنمونه‌ داسه‌پاندنى سه‌عات كارى زیاده‌ى رِۆژانه‌ له‌ژێرناوى "ئاوه‌دانكردنه‌وه‌ى نیشتمان و بووژانه‌وه‌ى ئابوورى وولات". یانى له‌رِێگاى بلاوكردنه‌وه‌ى راگه‌یاندندنى قه‌ومى وئاینى وته‌نانه‌ت ئه‌خلاقیه‌وه‌ ده‌وله‌ت و سه‌رمایه‌داران هه‌وڵده‌ده‌ن كرێكاران بكێشنه‌ به‌ر زیادكردنى رِۆژانه‌كار له‌8 سه‌عاته‌وه‌ بۆ 9 و10 وزیاتر. وه‌یا ئه‌وه‌ى كه‌ ده‌وڵه‌ت مۆڵه‌تى سالانه‌ نادات به‌كرێكاران وماوه‌ى پشووه‌كان كه‌م ده‌كاته‌وه‌ و سه‌ره‌نجامیش كارى به‌خۆرایى به‌سه‌ر كرێكاراندا داده‌سه‌پینى و چه‌وسانه‌وه‌ توند ده‌كاته‌وه‌. هه‌موو ئه‌مانه‌ش سه‌ره‌نجام زیده‌بایى رِه‌ها و قازانجێكى زیاتر و بآ به‌رابه‌ر ده‌خاته‌ گیرفانى سه‌رمایه‌داران وده‌وڵه‌ته‌كه‌یانه‌وه‌.

 

2- هه‌رزانكردنى به‌هاى سه‌رمایه‌ى نه‌گۆرِ، یانى ئامرِازه‌كانى به‌رهه‌مهێنان.

ووتمان رِه‌وه‌ندى یاساى مه‌یلى رِووله‌خوارى تێكرِایى قازانج خۆى به‌رئه‌نجامى چونه‌ سه‌ره‌وه‌ى پێكهاتى ئۆرگانێكى سه‌رمایه‌یه‌ كه‌له‌رِێگاى رِاكێشانى ئامرِازو ته‌كنۆلۆژیاى پێشكه‌وتووه‌وه‌ بۆنێو پرِۆسه‌ى به‌رهه‌مهێنان دێته‌كایه‌وه‌. ئه‌مه‌ به‌و مانایه‌یه‌ كه‌نه‌ك هه‌ر به‌هاى ئه‌وكالایانه‌ى كه‌بۆ به‌كارهێنانى رِۆژانه‌ى دانیشتوان به‌كاردێت، دێته‌خواره‌وه‌ و نرخیان به‌پىَى كارى تێچووى كۆمه‌لایه‌تى هه‌رزان ده‌بێت له‌بازارِى كرِین وفرۆشتندا، به‌ڵكو خودى به‌رهه‌مهێنانى ئامرِازه‌كانى به‌رهه‌مهێنان وه‌ك هه‌ركالایه‌كىتر ماوه‌ى كارى تێچووى كۆمه‌لایه‌تیان كه‌م ده‌بێته‌وه‌ و به‌م هۆیه‌شه‌وه‌ به‌هایان هه‌رزانتر ده‌بێت. ئه‌م رِاستیه‌ لاى ماركس له‌و حوكمه‌وه‌ لێك ده‌درێته‌وه‌ كه‌ئامرِازه‌كانى به‌رهه‌مهێنان، یانى پێكهاتى سه‌رمایه‌ى نه‌گۆرِ وه‌ك به‌رئه‌نجامێك له‌تواناى وه‌به‌رهێنانى هێزى كاردا، كه‌به‌هۆى پێشكه‌وتنى ته‌كنۆلۆژیاو ماوه‌ى كارى تێچووى كۆمه‌لایه‌تییه‌وه‌، به‌رده‌وام له‌پرِۆسه‌ى به‌رهه‌مهێناندا كۆنترۆڵ كراوه‌ به‌هاكانیان وه‌ك هه‌ر كالایه‌كىتر كه‌م بۆته‌وه‌ و هه‌رزان بوون. به‌لام خودى ئه‌م واقعیه‌ته‌ له‌رِه‌وه‌ندى به‌رهه‌مهێنانى سه‌رمایه‌داریدا وه‌ك میكانیزمێك له‌رِێگاى سه‌رمایه‌ى بازرگانیه‌وه‌ ده‌گوازرێته‌وه‌ بۆ به‌شى گشت وكاڵ و ئه‌و مه‌یدانانه‌ى كه‌كاریان به‌رهه‌مهێنانى كالاكانى به‌كاربردنه‌و بۆ پێداویستى رِۆانه‌ى دانیشتوان به‌كاردێت. به‌واتایه‌كىتر كاتێك كه‌سه‌رمایه‌ له‌رِه‌وتى خۆیدا ئامرِازه‌كانى به‌رهه‌مهێنان به‌هۆى بردنه‌ سه‌ره‌وه‌ى پێكهاتى سه‌رمایه‌ى نه‌گۆرِه‌وه‌ هه‌رزان ده‌كاته‌وه‌، ئه‌م هه‌رزابوونه‌ به‌هه‌مان شیوه‌ له‌مه‌یدانى ئامرِازه‌كانى به‌كار هێنراوى كه‌رتى كشتوكاڵیدا به‌دی دێنىَ و ئامرازه‌كانى ئه‌م بوواره‌ش به‌به‌هایه‌كى هه‌رزانه‌وه‌ ده‌خاته‌گه‌رو له‌م رِێگایه‌شه‌وه‌ به‌هاى كالا خۆراكیه‌كان به‌پىى تێچوونیان هه‌رزان ده‌بىَ وكۆمه‌ڵه‌ كالایه‌ك ده‌خاته‌ به‌رده‌م كرێكاران كه‌نرخی تێچوویان هه‌رزانه‌.

 

له‌باره‌ى فاكتۆرى هه‌رزان كردنى ئامرازه‌كانى به‌رهه‌مهێنانه‌وه‌  ماركس خاڵێكى تر دێنێته‌ نێو باسه‌كه‌وه‌، ئه‌ویش مونافه‌سه‌ى نێوان سه‌رمایه‌كان وتێكشان و وه‌ده‌رنانى به‌شێكیانه‌ له‌پرِۆسه‌ى به‌رهه‌مهێناندا. به‌پآى بنه‌ما سه‌رمایه‌ له‌پێناو به‌رهه‌مهێنانى قازانج و زیده‌بایدا ده‌كه‌ونه‌ به‌رامبه‌ر به‌یه‌كه‌وه‌ و هه‌رسه‌رمایه‌یه‌ك نه‌توانىَ له‌مونافه‌سه‌ى حه‌ریفه‌كانى خۆیدا جێگاورِێگایه‌كى گونجاو به‌ده‌ست بهێنىَ توشى تێكشكان ده‌بآ. به‌تایبه‌تى له‌سه‌رده‌مانى قه‌یراندا ئه‌و سه‌رمایانه‌ى كه‌نه‌توانن زۆرترین به‌شى زیده‌بایى له‌وه‌گه‌رخستنى سه‌رمایه‌ى كۆمه‌لایه‌تیدا بپچرِن به‌ناچار تواناى مانه‌وه‌ له‌ده‌ست ده‌ده‌ن و توشى شكست دێن، ئه‌مه‌ش رِێگا ده‌كاته‌وه‌ بۆ چرِبوونه‌وه‌ى سه‌رمایه‌و كرِینه‌وه‌ى ئامرِازه‌كانى به‌رهه‌مهێنانى سه‌رمایه‌ شكست خواردووه‌كان به‌نرخێكى هه‌رزانتر، له‌نرخى پێشوویان و به‌مجۆره‌ش سه‌رمایه‌ سه‌ركه‌وتووه‌كان له‌م مونافه‌سه‌یه‌دا به‌به‌هایه‌كى هه‌رزانتر له‌مه‌یدانى به‌رهه‌مهێناندا ده‌كه‌ونه‌وه‌ گه‌رِ و به‌شى زیده‌بایى سه‌رمایه‌ شكست خواردووه‌كان بۆخۆیان ده‌به‌ن.  

 

3- هێنانه‌ خواره‌وه‌ى كرێى كرێكاران و لێگرتنه‌وه‌ له‌ئاستى به‌هاى واقعى هێزىكار:

به‌هاى هێزى كار (كرآ) له‌هه‌ر برِگه‌یه‌كى گه‌شه‌ى سه‌رمایه‌داریدا و له‌هه‌ر ولاتێكدا یه‌كسانه‌ به‌ به‌هاى ئامرِه‌زاكانى بژێوى كرێكاران كه‌بۆ نوێكردنه‌وه‌ى هێزیان پێویستیان پێیه‌تى. سه‌رمایه‌دارى هه‌میشه‌ له‌هه‌وڵدایه‌ به‌هاى واقعى ئه‌م هێزى كاره‌ له‌زۆر رِێگاوه‌ به‌ره‌و خواربهێنىَ و كرێكاران له‌ئاستێكى بژێوى خراپ و خراپتردا رِابگرىَ. ئه‌مه‌ به‌و مانایه‌ دێت كه‌سه‌رمایه‌داران به‌رده‌وام هه‌وڵه‌ده‌ن بۆ هه‌رزان كردنه‌وه‌ى هێزى كار تا له‌رِێگایه‌وه‌ رِێژه‌ى زیاترى زیده‌بایى كه‌ڵه‌كه‌ بكه‌ن. به‌لام سه‌رمایه‌داران چۆن ده‌ست بۆ ئه‌م كاره‌ده‌به‌ن؟

 

له‌مه‌دا چه‌ندین رِێگا له‌به‌رده‌ستدایه‌: یه‌كه‌م لێگرتنه‌وه‌ى كرىَى كرێكاران به‌به‌هانه‌ى جۆراوجۆرو پارچه‌پارچه‌كردنى به‌ناوى "ختوره‌، موخه‌سه‌سات، شاره‌زایى، ته‌مه‌نى كار" و شتى له‌مجۆره‌وه‌. دووه‌م، له‌رِێگاى كۆپى كردنى پاره‌وه‌، یانى هێنانه‌ كایه‌وه‌ى دراوى نوىَ(دراوى ره‌مزى) كه‌به‌هاى پێشووى خۆیان له‌ده‌ستداوه‌ و نرخیان له‌به‌رامبه‌ر شومه‌كدا هاتۆته‌ خواره‌وه‌. بۆ نمونه‌ پاره‌ى ته‌بعى عێراقى كه‌حكومه‌تى به‌عس له‌سه‌رده‌مى قه‌یرانى ئابوورى سالانى 80 بۆسه‌ره‌وه‌ چه‌ندین جار په‌ناى بۆبرد وبه‌هاى كرێى كرێكارانى پێ هێنایه‌ خواره‌وه‌. سێهه‌م: به‌رهه‌مهێنانى كالاى پێویست بۆ بژێوى رۆژانه‌ى كرێكاران به‌چونایه‌تى خراپ و چه‌ندایه‌تى كه‌متره‌وه‌. ئاشكرایه‌ ئاستى بژێوى كرێكاران له‌چه‌ندین كالاى خواركى، پۆشاك، خانوبه‌ره‌، خزمه‌تگوزارى، ته‌ندروستى و گه‌لێك كالاى تر كه‌ بۆخوشگوزه‌رانى رِۆژانه‌ پێویستن، پێكدێت. به‌لام سه‌رمایه‌داران بۆبردنه‌سه‌ره‌وه‌ى رِێژه‌ى قازانجى سه‌رمایه‌ به‌رده‌وام به‌دواى به‌رهه‌مهێنانى "كالاى به‌دیل" ده‌گه‌رِآ كه‌له‌رِووى چونایه‌تى و چه‌ندایه‌تىیه‌وه‌ خراپترو كه‌متره‌، و بۆهه‌رزان رِاگرتنى ئاستى بژێوى رِووله‌خوارى كرێكاران، په‌نابۆ ئه‌م جۆره‌كالایانه‌ده‌بات. (پرِكردنى بازارِه‌كانى كوردستان به‌ كالاى خواركى ئیكسپایه‌ر و ده‌رمانى ئیرانى و توركى ومیسرى.. نمونه‌گه‌لێكى ئه‌م واقعیه‌ته‌ن) كه‌دیاره‌ ئه‌مه‌ش دیارده‌ى هه‌ژارى و نه‌بوونى رِووبه‌رِووى كرێكاران ده‌كاته‌وه‌. به‌م جۆره‌ كه‌م كردنه‌وه‌ى كرآ و گۆرِینى به‌هاى واقعى كرآ له‌رِێگاى به‌رهه‌مهێنانى كۆمه‌ڵه‌ كالایه‌كى چوانایه‌تى خراپ و چه‌ندایه‌تى كه‌مه‌وه‌ كه‌ئاستى بژیوى كرێكاران دیارى ده‌كه‌ن رِێگایه‌كى تره‌وه‌ به‌ده‌ست سه‌رمایه‌داران و ده‌وڵه‌ته‌كه‌یانه‌وه‌، بۆ ناكام كردنه‌وه‌ وبه‌رگرتن به‌هاتنه‌ خواره‌وه‌ى تێكرِایى قازانجى سه‌رمایه‌. به‌لام ئه‌وه‌ى كه‌سه‌رمایه‌داران وده‌وڵه‌ت بۆ هه‌ستانه‌وه‌ى مه‌یلى رِوو له‌خوارى تێكرِایى قازانج تاچه‌ند ده‌توانن كرآى كرێكاران كه‌م كه‌نه‌وه‌ و په‌لامارى ئاستى كوزه‌رانى كرێكاران بده‌ن، مه‌سه‌له‌یه‌كى ئاره‌زوومه‌ندانه‌ى خاوه‌نكارو ده‌وڵه‌ت نییه‌ و ئه‌م فاكتۆره‌ خۆى ده‌باته‌ نێو خه‌باتى چینایه‌تىیه‌وه‌. به‌تایبه‌تى كه‌دابه‌زینى كرآ ئاستێكى سنورداره‌و ناتوانرىَ تا ئاستى سفر بهێنرێته‌ خواره‌وه‌. له‌لایه‌كى تریشه‌وه‌ خودى داكۆكىكردن له‌كرىَ  وئاستى بژێوى یه‌ك مه‌یدانى مه‌رگ وژیانى  رِۆژانه‌ى كرێكارانه‌و خاسیه‌تى مه‌وجودیه‌تى ژیانى كارگه‌رییه‌. لێره‌دایه‌ په‌یوه‌ندى نێوان كاروسه‌رمایه‌ به‌مه‌یدانیكى هه‌میشه‌یى خه‌بات و رِووبه‌روو بوونه‌وه‌ى چینایه‌تى له‌نێوان پرِۆلیتاریاو بۆرژوازى ده‌گۆرِآ. خه‌باتى كریكاران و رِێكخراوه‌ كرێكاریه‌كان له‌پێناو بردنه‌سه‌رى كرآ و باشكردنى ژیان یه‌ك واقعیه‌ته‌ كه‌له‌گه‌ڵ سه‌رهه‌ڵدانى سیسته‌مى سه‌رمایه‌داریدا له‌دایك ده‌بىَ و ده‌چێته‌ نێو مێژووى خه‌باتى چینایه‌تییه‌وه‌.

 

ئه‌گه‌ر باسه‌كه‌مان كورت بكه‌ینه‌وه‌. ئه‌وا ده‌بىَ بڵێین كه‌یاساى مه‌یلى رِووله‌خوارى تێكرِایى قازانج و هۆكاره‌ ناكام كه‌ره‌وه‌كانى، به‌شێوه‌یه‌كى رِه‌ها وه‌ك قانونمه‌ندیه‌ك له‌پرِۆسه‌ى به‌رهه‌مهێنانى كۆمه‌لایه‌تیدا وه‌ك جه‌وهه‌رى قه‌یرانى ئابوورى كارده‌كاو به‌كرده‌وه‌ ئاسه‌واره‌كانى به‌سه‌ر پرِۆسه‌ى به‌رهه‌مهێناندا داده‌كوتآ. به‌لام كۆمه‌ڵه‌ى ئه‌م هۆكاره‌ ناكام كه‌ره‌وانه‌ گه‌رچى خۆیان میكانیزمێكى تێپه‌رین و كه‌م كردنه‌وه‌ى كاركرده‌كانى قه‌یرانى ئابووریه‌، به‌لام به‌ته‌نها رِوخسارێكى ئابووریان نییه‌ و له‌هه‌رولاتێكى دیاریكراودا و له‌هه‌ر سه‌رده‌مێكدا تێكه‌ڵ به‌یه‌ك خه‌باتى سیاسى و چینایه‌تى وكۆمه‌لایه‌تى ده‌بن و ناكۆكیه‌كانى ئه‌م ململانییه‌ش له‌ئاستى ئینسانیدا به‌پێكدادانى كۆمه‌لایه‌تى و زۆرجاریش به‌جه‌نگ و پشێوى و رِاپه‌رِین و بزوتنه‌وه‌ى زیندوودا ده‌كێشآ.

 

له‌لایه‌كىتریشه‌وه‌ ئێمه‌ له‌م باسه‌دا هه‌وڵمانداوه‌ كاكڵه‌ى تیورى قه‌یران له‌لاى مه‌ركس بناسێنین، به‌لام نابێت ئه‌وه‌مان له‌بێر بچێت كه‌ لێكدانه‌وه‌ى هه‌رقه‌یرانێكى ئابوورى له‌هه‌ر سه‌رده‌مێك و له‌هه‌رولاتێكدا، پێویستى به‌رِۆچوونى زیاتر هه‌یه‌ له‌م ئاسته‌ تیوریه‌ى ماركسه‌وه‌ بۆ شیكردنه‌وه‌ى كۆمه‌ڵه‌ى ئه‌و چه‌مك و لێكدانه‌وانه‌ى ده‌مان به‌ستێته‌وه‌ به‌ تایبه‌تمه‌ندیه‌ ئابوورى و سیاسى و كۆمه‌لایه‌تییه‌كانى هه‌رولاتێكه‌وه‌. چونكه‌ ده‌ركه‌وتنى قه‌یران له‌هه‌رسه‌رده‌مه‌دا وله‌هه‌ر ولاتێكدا به‌پآى تایبه‌تمه‌ندىیه‌كانى ئابوورى ئه‌و ولاته‌و جیگاى له‌كاردابه‌شكردنى جیهانیدا، نیشانه‌كان و ده‌ركه‌وت و شێوه‌ و ئاساوارى تایبه‌ت به‌خۆیه‌وه‌ ده‌گرێت. كه‌وایه‌ ده‌كرىَ بڵێین له‌م كورته‌ باسه‌دا ئێمه‌ باسمان له‌ده‌زگاى تیورى ماركس بۆ ناسینه‌وه‌ و قانون مه‌ندى قه‌یرانى ئابوورى له‌سیسته‌مى سه‌رمایه‌داریدا كردووه‌، نه‌ك به‌شێوه‌یه‌كى  كۆنكریت له‌باره‌ى قه‌یرانى ولاتێكه‌وه‌ قسه‌مان كردبێت. كاریكى ئاوا تێپه‌رِین له‌م ئاسته‌ وده‌ستبردن بۆ ڵیكدانه‌وه‌ى كۆنكرێتى قه‌یرانه‌ ئابوورىیه‌كان له‌هه‌رولاتیكدا ده‌خوازآ.

 

وه‌ك دوا ووته‌ش له‌م باسه‌دا، ده‌بى ئاماژه‌ به‌وه‌ بده‌ین كه‌قه‌یرانى ئابوورى گه‌رچى خاسیه‌تێكى زاتى ولێك جیانه‌بووه‌وه‌ى سیسته‌مى سه‌رمایه‌داریه‌ و به‌ده‌ورى خۆى زمینه‌كانى خه‌باتى چینایه‌تى وشورِش و ئاڵوگۆره‌ كۆمه‌لایه‌تییه‌كان پێكدێنىَ. ته‌نانه‌ت گه‌رچى له‌سه‌رده‌مانى قه‌یرانى ئابووریدا خه‌باتى چینایه‌تى كرێكاران و كۆمه‌لانى خه‌ڵكى زه‌حمه‌تكێش توندتر ده‌بێته‌وه‌ و رِه‌نگه‌ تائه‌و ئاسته‌ش برِوا كه‌ داواى گۆرِاانى كۆمه‌لایه‌تى وچاكسازى و رِووخانى ده‌سه‌لاته‌كان له‌نێو جه‌ماوه‌ردا بهێنێته‌كایه‌وه‌. به‌لام مه‌رج نییه‌ له‌هه‌رقه‌یرانێكدا شورِش ورِاپه‌رِینى كرێكاران و جه‌ماوه‌رى خه‌ڵك ببێته‌ كرده‌یه‌كى ئۆتۆماتیكى. حاڵه‌تێكى ئاوا به‌ رِۆڵى رِێكخراوبوون و هوشیارى و حزبییه‌تى چینى كرێكار و بزوتنه‌وه‌ كۆمه‌لایه‌تییه‌كانه‌وه‌ گرىَى خواردووه‌. له‌هه‌رحاڵدا سه‌رمایه‌داران و ده‌وڵه‌ته‌كه‌یان له‌سه‌رده‌مانى قه‌یراندا تێده‌كۆشن چه‌وسانه‌وه‌ توند بكه‌نه‌وه‌ وبارى تێكشكاوى سه‌رمایه‌ به‌سه‌ر رِه‌نج و میحنه‌تى كرێكاران و كۆمه‌ڵگاى كار كردوواندا بشكێننه‌وه‌، بۆئه‌مه‌ش په‌لاماردانى ئاستى گوزه‌ران و مافه‌كانى كرێكاران و توندكردنه‌وه‌ى كۆنه‌په‌رستى و سه‌ركوت و به‌ربه‌ست كردنى ئازادیه‌كان تا ده‌ست بردن بۆجه‌نگ و داگیركارى و دابه‌شكردنه‌وه‌ى دنیاو بازارِه‌كان.. وه‌ك یه‌ك گۆشه‌ى سه‌ره‌كی له‌سیاسه‌ت وكارنامه‌ى سه‌رمایه‌دارى و ده‌وڵه‌ته‌كه‌یدا جێگاى بۆ په‌یدا ده‌بێت. له‌لایه‌كى تریشه‌وه‌ له‌سه‌رده‌مانى قه‌یراندا ئه‌ركى داكۆكی كردن له‌ئاستى بژێوى و ده‌ست كه‌وته‌كان یه‌ك وه‌زیفه‌ى حه‌یاتى خه‌باتى كرێكاران پێكدێنىَ. چینى كرێكار ئه‌گه‌ر نه‌توانىَ له‌سه‌رده‌مى قه‌یرانى ئابووریدا، له‌به‌رامبه‌ر په‌لامارو هێرشى سه‌رمایه‌داراندا خۆى رِابگرىَ و داكۆكى له‌ده‌ست كه‌وته‌كان وئاستى بژێوى خۆى بكات، ئه‌وا دواى ته‌واوبوونى قه‌یران و ده‌ست پێكردنه‌وه‌ى ده‌وره‌یه‌كى تر له‌گه‌شه‌ى سه‌رمایه‌، رووبه‌رِووى  له‌هه‌لومه‌رجیكى سه‌خت و دژوارتر ده‌بێته‌وه‌ و ناچارده‌كرێت به‌ ملدان به‌بارودۆخێكى دژوارترى كار و فرۆشتنى هێزى كاره‌كه‌ى. بۆرژوازى له‌هه‌رقه‌یرانیكدا په‌نابۆ هه‌ژارى و نه‌بوونى وبێكارسازى و داخستنى كارگه‌و به‌رته‌سك كردنه‌وه‌ى فرسه‌ته‌كانى كارو سه‌ره‌نجام داسه‌پاندنى هه‌لومه‌رجى كۆنه‌په‌رستى وژێر پێنانى مافه‌كانى كریكاران و جه‌ماوه‌رى خه‌ڵك ده‌با، ئه‌مه‌ش به‌پێویست كریكاران رِاده‌كێشێته‌ نیو مه‌یدانى خه‌باتێكى رِۆژانه‌وه‌. به‌لام رِاوه‌ستانه‌وه‌ به‌رِووى ئه‌م بارودۆخانه‌و هه‌وڵدانى كرێكاران بۆئه‌وه‌ى نه‌ك هه‌ر له‌ئاكامه‌ زیانباره‌كانى قه‌یرانى ئابوورى خۆپارێزى بكات، به‌ڵكو ده‌بى به‌خه‌باتى خۆى خودى قه‌یرانى ئابوورى قوڵبكاته‌وه‌ و قه‌یرانى ئابوورى به‌یه‌ك قه‌یرانى شۆرشگێرانه‌ بگۆرآ كه‌نه‌ك هه‌ر ئاستى كرآ و بژێوى خۆى به‌ره‌و باشبوون به‌رآ،  بگره‌ شۆرشێك بێنێته‌ كایه‌وه‌ كه‌نیزامى پێچه‌وانه‌و زاڵمانه‌ى سه‌رمایه‌ بۆهه‌تاهه‌تایه‌ له‌گۆرِ بنآ. بێگومان گۆرانێكى ئاوا پێویستى به‌له‌مه‌یدان دابوونى حزبى كۆمۆنیستى وشۆرشگیرى كریكارى ده‌خوازآ. كرێكاران له‌سه‌رده‌مانى قه‌یرانى ئابووریدا ناتوانن به‌ته‌نها له‌رِێگاى یه‌كێتىیه‌ كرێكارییه‌كانیانه‌وه‌ به‌رامبه‌ر به‌بۆرژوازى و ده‌وله‌ت و قودره‌تى سه‌رمایه‌ راوه‌ستن بۆیه‌ ده‌بى ئه‌وان له‌حزبى خۆیاندا خۆیان رِێكخراو ویه‌كگرتووبكه‌ن.  له‌یه‌ك ووته‌دا خه‌باتى چینایه‌تى كرێكاران له‌دژى سه‌رمایه‌دارى بوونێكى جیانه‌كراوه‌ى ئه‌م نیزامه‌یه‌ و له‌سه‌رده‌مى قه‌یراندا فرسه‌تى ئه‌م خه‌باته‌ به‌ره‌و گرتنى ده‌سه‌لاتى سیاسى و هێنانه‌ سه‌ركارى حكومه‌تى كرێكارى ده‌كاته‌ یه‌ك واقعیه‌تى عه‌مه‌لى. هه‌ربۆیه‌ به‌قسه‌ى ماركس سه‌رده‌مى قه‌یران له‌هه‌مان كاتدا سه‌رده‌مى لێدانى زه‌نگى شۆرِشه‌ كرێكاریه‌كانه‌.

 

بینراوه‌: 453 | زیادكراوه‌ له‌لایه‌ن: 2Koshan | پله‌دانان: 5.0/1 |
ژماره‌ی تێبینییه‌كان: 0
ته‌نها ئه‌ندامان ده‌توانن تێبینی بنووسن.
[ بوون به‌ئه‌ندام. خۆتۆماركردن | چوونه‌ژووره‌وه ]
شوێنی چوونه‌ژووره‌وه‌ی ئه‌ندامان

ڕۆژمێر و ئه‌رشیف
«  April 2009  »
SuMoTuWeThFrSa
   1234
567891011
12131415161718
19202122232425
2627282930

گه‌ڕان

هه‌ندێ پێگه‌ی تر

ئێستا

Total online: 1
Guests: 1
Users: 0


میوانانی سه‌رهێڵ

ژ. سه‌ردان له‌ 20 ی ئازاری 2009 ه‌وه‌
سه‌رجه‌م مافه‌كانی پارێزراوه‌ © 2017
Powered by uCoz